Scribble Maps Blog
← All posts

Scribble Maps Blog

Got Doallat Meahcceuvlla Viidáseami Gal Kontrolleren Kárttaeksperimeanttain

Jus addá luohkkái čabuhanmeahcci kárttaid, vuosttaš gažaldat sáhttá leat: “Gosa dolla manná?” Ávkkálit oahpahus álggaha ná: “Mii rievdá, go rievdadit ovtta oalgguvuođu?”

Atte guovllu, boaldinbáikki ja buohtastahttináiggi bissut ovttastaga. Rievdat dálkkádaga bealli, máhcca vuođđoáddejupmái, ja dasto rievdat boaldinávdnasa goike. Ohppiid sáhttá buohtastahttit kártta mášttaid, čilget iežaset jurddašeami ja gávnnahit mii mállehis báhcá olggobeallai.

Dát ráddehus lea oahpaheddjiide geat huksejit geografiija- dahje birasdieđaoahpahusa. Vuolábealde leat hárjehus lea čujuhuvvon ovdamearkan, ii dárbbašlaš kundda oahpahusa dahje gárvves simuleremiid dokumeanta. Das lea plána ja čuovvunlihtti. Ohppiid ieža čuvvot ja čálliba mearkkašumiid.

Álggat gažaldagain maid buohtastahttin sáhttá vástidit

Geahččal dán: Mo vuoiggastuvvá simulerejuvvon viidáseapmi go dálkkádaga bealli rievdá seamma eatnamis? Dat doallá bargu čielgasin. “Mii gilli lea sihkkar?” lea gažaldat maid dát hárjehus ii sáhte duođaštit.

Natural Resources Canada válddaha iežas Fire Behaviour Prediction systema dego dan mii čatná dollaeavttuid dálkkádahkii, boaldinávdnasa fuktii ja eananhámiide. Dát sisafárrejumit addet ohppiide sivvii geahččat eambbo go dušše dola birrasa ja guorahallat dan eaktuid.

Scribble Maps’ Fire-páhka doarju buohtastahttimiid USA:s ja Kanadas. Dat lea plánensimulašuvdna, ii duođalaš dola ovdalgihtii. Ale goassige geavat dan mearridit galgágo olmmoš eret johtit. Aktiivvalaš dáhpáhusas čuovo báikkálaš gáhttenbálvalusaid.

Soahpa mii galgá bissut ovttastaga

Válljes ovtta guorahallanguovllu ja ovtta boaldinmearkka. Bisut goappašagaid rievdakeahttá miehtá hárjehusa, ja seammá simuleren diimmu mii geavahuvvo buohtastahttimii. Bivdde ohppiid čállit eanangeahččalusa ja boaldinávdnasdáhtaid sihkkarvuođa ovdal go ovdalgihtii. Ale vállje báikki mii čujuha ahte earenoamáš viessu dahje skuvla lea áitagis.

Geavat álkes vuođđoáddejumi, ja dasto čađat guokte sierra buohtastahttima:

Three illustrative scenarios: A uses wind from west at 20 kilometres per hour and dry fuels; B changes only wind direction to north; C returns to west wind and changes only fuels to very dry. Area, ignition point and simulated hour stay fixed.

Dušše čujuhuvvon ovdamearkkaid ásahusat. Govvádus čájeha geahččalanásahusa, ii mállejuvvon dolaráji dahje mihtiduvvon bohtosiid.

Dárkkistemiin mearkkaša Wind from dan guvlui gos dálkki bohtá. Dahje dán čielgasin ovdal go ohppiid dulkot davveguovllu dahje oarjeguovllu dálkki.

Válmmaš guovllu ovtta geardde, ja dasto rievdat scenáriodárkkisteami. Fire lea Pro Business-páhkas, ja sisabiddjan dilálašvuođas leat golbma nuvttá dollaguorahallama. Guovllu válmmašteapmi geavaha ovtta; dálkki, goike, boaldinbáikki dahje áiggi rievdadeapmi ii geavat eambbo. Stuorámus guorahallanguovlu lea 50 000 eekkera, birrasii 200 njealjehasgilomehtera.

Ollesášsemus ásahusčilgehusat leat Fire - Wildfire Spread Simulation-čállosis. Geavat dáid čilgehusaid dárkkisteami várás, muhto doala oahpahusa buohtastahttimis.

Ovdalgihtii, goziha, ja dasto čilge erohusa

Ovdal go čájehat scenário B, bivdde ohppiid govvet dahje čilget iežaset ovdalgihtii. Dasto buohtastahtte B:a A:in seamma simulerejuvvon diimmus. Čuovo seammá lági C:in, ja máhcat vuosttažettiin A:a dálkkádaga ásahusaide. C:a buohtastahttin njuolga B:in rievdada guokte sisafárrejumi ja dahká čilgehusa váddásabbon sirret.

Geavat dán čuovvunlihtti juohke buohtastahttimii:

MerkenGažaldat ohppái
OvdalgihtiiMii dus lea vuordámuš ahte rievdá, ja manin?
Rievdaduvvon sisafárrejupmiGuhtemuš okta ásahus erohallá A:s?
Kárttas oaidnojuvvonGos simulerejuvvon rádji erohallá seamma diimmus?
Raporteren oaidnojuvvonMo čájehuvvon bulahuvvon areála buohtastahttojuvvo?
ČilgehusMii mášttat doarju du čilgehusa? Mii eará sáhttá leat mávssolaš?
RáddjejupmiMaid dát buohtastahttin guođđá čielggakeahttin?

Ale addege luohkkái bidjojuvvon “uhca” bulahuvvon areála dahje addege lohpádusa ahte juohke eanangeahččalus buvttada seamma mášttaid. Lohkkat duođalaš bohtosa oktanaga. Smávva erohus, vuordemeahttun hápmi dahje ihtámeahttun bohtosat leat maid galgá guorahallat, ii čiehkat.

Dokumeanteta juohke scenário ásahusaid ja mearkkašumiid ovdal go jotkkát. Go vurket kárttá, das Fire-dássi ja raporttakorta vurket simulerema dan dillái mii lea dan hetkkis. Doala maid čállon buohtastahttima, vai ii leat dárbu lihkkat muitui go dárkkisteami rievdadat. Bohtosat mat eai oro eaktuin leat váddásat nuppi joavkku dulkot.

Dahkat modealla váilevaš oasit oassin oahpus

Bivdde oahppiid gávdnat ovtta báikki gos simuleren sáhttá orrut jearaldahkan lunddolaš go gáibiduvvo. Fire-pakehta ii modellere čivgasiid báhtaráhpu, molsašuddi dálkki iige dolaide gesson. Geaidnu dahje čázádat mii gokčá simulerejuvvon birrasa ii leat duodaštus das ahte duođalaš dolla ii sáhtášii rasttildit dan.

Kanada ráhkadusaid oktavuođas daga čájehuvvon áiggiid dulkot doaibmi iltteravvuma boaldinmuniin, ii mannan diibmuid ládje. Doala dán earuheami čuovvunbleahka bálddas, vai ”diibmu guhtta” ii jávke jaska ollašuhttináiggi ovdagoahtin.

Almmolaš čilgehus, Man dárkilis lea Fire-pakehta?, čilge dáid ráját ja bohtosiid vuođđun leahkki dieđuid. Bivdde oahppiid atnit dan lasihit ovtta ráji iežaset čilgehussii.

Mannanvástádus sáhttá leat golbma cealkaga: ”Mii rievdadeimmet ___. Simuleren čájehii ___. Dát ii duođaštahte ___.” Dat guorahallá go oahppit sáhttet čatnat sisdoalu ja fuomášumi nubbi nubbái ja seamma áigge doallat loahppaduođaštusa duođaštusaid siskkobealde.

Loahpat buohtastahttimiin maid earát sáhttet dárkkistit

Ávkkálaš bohtosin lea unna čoakkáldat nammaduvvon ráhkadusain, ovdagoahtimiin, fuomášumiin ja rájiin. Nubbi joavku galggašii sáhttit dovdat mii rievddai, mii ain leai seamma ja manin loahppaduođaštus čuovvu dain.

Hukse iežat oahppanávdnasis kárttá. Álggat ovtta guovllus ja ovtta gažaldagain, ja lea buohtastahttin mii ánssáša čilgehusa.

← All posts